رهپویه هنرهای تجسمی

رهپویه هنرهای تجسمی

مقام عرفانی آینگی در نگاره بهزاد

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 دانشیار دانشکده چندرسانه ای، دانشگاه هنر اسلامی تبریز، تبریز، ایران.
2 استادیار دانشکده فرش، دانشگاه هنر اسلامی تبریز، تبریز، ایران.
چکیده
نقل حکایت «مناظره نقاشان رومی و چینی» توسط مشاهیر عرفان و حکمت، حاکی از ارزش فراادبی آن است. بهزاد که به مصورسازی این حکایت همت گماشته، از قواعد نشانه‌شناختی برای تمامیت نمایش رموز حکایت عرفانی بهره گرفته و هدف این پژوهش، کشف سویه‌های عرفانی نگاره براساس مبانی نمادشناسی و همسو با عرفان ابن عربی است. به عبارتی مسئله محوری تحقیق که با روش تحلیل زمینه‌ای انجام شد، بدین قرار است که نمادشناسی عناصر بصری نگاره همراستا با مبانی عرفان ابن عربی به چه نحو خواهد بود؟
مضمون اصلی این نگاره، مقام آینگی یا اشراق هنرمند با الهامات ربّانی است که با نقوش یکسان دو طاق نشان داده شده و با تشعیر یک بیت از نظامی و نگاه خیره و متعجب پادشاه و اطرافیان به سمت این دو طاق یکسان، مؤکد شده است. نقاش رومی، نماینده جبرئیل، مصوّر صور ملکوتی و نقاش چینی، نماینده هنرمند در مقام آینگی صور ملکوتی است. ملکوت با تصویر درختان سدر  و هوای مطبوع با نمایش یک تکه ابر در فضای صورتی و آرامش بدون ازدحام با ترسیم دو پیکره نمایش داده شده است. ترسیم پیکره زن و مردی جوان روبروی یکدیگر برای تجسم عشق و جوانی در بهشت و انتخاب رنگهای شادِ صورتی، زرد و نارنجی برای ترسیم لذت و سرور و بکارگیری رنگ لاجوردی لباسها، نماد معرفتی است که با کتاب در دست مرد تکمیل شده است. حیات معنوی در طراوت درختان و هماهنگی اجزاء در ترکیب مثلثی آن و مفهوم بازگشت انسانِ رستگار به جایگاه اولی در حرکت دایره‌وار پرندگان رمزگذاری شده است.
کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله English

Mystical Maqam Ayenegi in Behzad's painting

نویسندگان English

Nafise Mostafavi 1
Azadeh Yaghobzadeh 2
1 Associate Professor of Multimedia Faculty, Tabriz Islamic Art University, Tabriz, Iran.
2 Assistant Professor of Carpet Faculty, Tabriz Islamic Art University, Tabriz, Iran.
چکیده English

The narration of the allegorical story "Roman and Chinese Painters' Debate" by famous mystics and wisdom such as Ibn Arabi, Ghazali, Nizami, and Molavi shows its meta-literary value.
In this story, to find out whether Chinese or Roman painting is better, a competition was designed so that Chinese and Roman painters each draw wall paintings on one of the two arches so that they can be compared, and there is a curtain between them. so that they do not copy each other. Both groups finished the work in a short time and pulled the curtain aside. The two murals were the same in pattern and color, and the king in the middle of these two groups carefully looked at them and did not recognize them from each other. Therefore, he threw a curtain between the two paintings. Since the Chinese had only polished and mirrored the wall, when the curtain was blocked, their patterns disappeared and the truth was revealed that the carvings were the work of the Romans. The main message of the story of the debate in the military story is the acceptance debate. The characteristic of the mirror is passivity and acceptance of images and motifs without the will or intention to interfere. The Chinese patterns reflected more and more beautifully on the polished surface of the opposite arch. In this story, the Chinese painter represents an artist whose art is a reflection and mirror of heavenly motifs and fixed and true meanings, and the Roman painter represents the angels, the painter of heaven and kingdom images. This means that if a person implements the qualities of angels and angels, he will become more beautiful than them and will find a higher position.
The best work of art is a creation in which the imagination of the artist; becomes a mirror of the inspiration of God and angels. In this case, the imagination of the artist; is like a mirror in which the motifs of Eden are reflected. according to Ibn Arabi, being a mirror of Eden requires effort so that the mind could be cleansed of satanic obsessions and carnal interpretations. In this case, the concept of time and place can get represented in art in its eternal form, and the elements of art become symbols and symbols of images of Eden and supreme truths
Kamal-al din Behzad (1455/60 – 1535) who illustrated this story, used visual elements and semiotic rules of painting to offer a perfect presentation and illustration of its content. He showed the position of being a mirror of divine inspirations (ayenegi) in two arches with the same motifs. By writing a verse of Nizami and drawing the king and his retinue in a state of surprise, staring at these two similar arcs, he has emphasized the main meaning.
In this story, the Chinese painter stands for an artist whose art is a reflection and mirror of the motifs of Eden, and the Roman painter stands for the divine angels, the painters of Eden. The garden in Behzad's painting is a symbol of heaven (Eden).
In this picture, pleasant weather and a bright room without heat and warmth are depicted with a bit of cloud in the pink room. A calm atmosphere, far from crowds and worldly noise, is illustrated by two figures in the garden. Love and marriage are represented by a man and a woman facing each other. Youth and happiness in the Garden of Eden are represented by two young figures in yellow and orange clothing. The meaning of pleasure in connection with divine knowledge is illustrated by the image of a book in the man's hand. In this image, the trees are represented in a triangular shape, a simile is a sign of indivisible unity; that is, in this space, plurality is linked to the unity and harmony of the parts. The spiritual life in the freshness of the cedar trees and the concept of returning to the former paradise in the circular movement of the birds are encoded.
Other components of this painting, including poetry, have been arranged in order to emphasize the content of the painting. The king's surprise is depicted with the symbol of a finger over the mouth. The continuation of the gaze of the king and his entourage, who are standing on both sides of him with closed hands in a respectful posture, directs the attention of the audience to the main center and the center of gravity of the picture, i.e. two similar arches.

کلیدواژه‌ها English

: Ayenegi
Eden
Ibn Arabi
debate between Roman and Chinese painters
Kamal-al-Din Behzad
قرآن کریم.
آیت اللهی، زهره؛ ساروجانی، سعیده و حضوری، مژگان 1397. نمادها سخن میگویند، تهران: عترت نو.
ابنبابویه، محمد بن علی، 1378ق.  عیون اخبار الرضا علیه السلام، تصحیح: مهدی لاجوردی، تهران: جهان.
ابنعربی، محی الدین، بی تا.  الفتوحات المکیه 4جلدی، بیروت: دار الصادر.
ابنعربی محی الدین 1370،  فصوص الحکم، تهران: انتشارات الزهرا.
ابنسینا، حسین 1425. جامع البدائع، تحقیق محمد حسن اسماعیل شافعی، بیروت: دار الکتب العلمیه.
اردبیلی، سید عبدالغنی، 1385، تقریرات فلسفه امام خمینی، موسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی.
امام خمینی، روح اله، بیتا، صحیفه امام، تهران: مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی.
امام خمینی، 1406ق. تعلیقات علی شرح فصوص الحکم و مصباح الانس، قم: مؤسسه پاسدار اسلام.
پهلوان حسین، اکرم 1387، روانشناسی رنگ ها و قرآن کریم، محموعه مقالات بیست و پنجمین دوره مسابقات بین المللی قرآن کریم، تهران: معاونت فرهنگی سازمان اوقاف و امور خیریه.
جعفری، محمدتقی 1378.  زیبایی و هنر ازدیدگاه اسلام، چ دوم، تهران: مؤسسه تدوین و نشر آثار علامه جعفری.
حافظ، 1390، دیوان حافظ، به تصحیح: محمدقزوینی، تهران:پیام عدالت.
حاج منوچهری، فرامرز ؛ ارسنجانی، حمیرا و تقی، شکوفه، 1398، خضر ، دائرة المعارف بزرگ اسلامی، تهران: مرکز دائرة المعارف بزرگ اسلامی
خاتمی، محمود 1393، پیش‌درآمد فلسفه‌ای برای هنر ایرانی، تهران: فرهنگستان هنر.
رفیعیراد،رضا، 1399 «پژواک حادثه روایت متن ادبی در تصویر درخت در نگارگری مکتب هرات»، نشریه پیکره، ش21، صص36-25.    https://doi.org/10.22055/pyk.2020.16545
زارع ابرقویی، احمد 1399، «واکنش تعجب انگشت به دندان/دهان گرفتن، در شعر و نگارگری ایرانی»، مطالعات هنر اسلامی، دوره 16، ش 38، صص 195-177.   https://doi.org/10.22034/ias.2019.200593.1015
ساداتی زرینی، سپیده و مراثی، محسن 1387، «بررسی چگونگی تأثیرگذاری عرفان اسلامی در شکل گیری هنر نگارگری مکتب هرات تیموری و تبریز صفوی»، نشریه نگره، دوره 4، ش 7، صص 93-105.
سعدی، مصلح بن عبداله 1396، غزلیات سعدی، تصحیح محمد علی فروغی، مشهد: آستان قدس رضوی. 
سعیدی زاده، محمد جواد،1400، «بررسی انتقادی دیدگاه بورکهارت درباره نگارگری ایرانی»، مجله جاویدان خرد، ش 40، صص 118-89.    https://doi.org/10.22034/iw.2021.287982.1531
سهروردی، شهاب الدین، 1380، مجموعه مصنفات شیخ اشراق، تصحیح سید حسین نصر و هانری کربن، تهران:انجمن حکمت وفلسفه.
شپرد، آن1375، مبانی فلسفه هنر، ترجمه علی رامین، تهران: انتشارات علمی و فرهنگی.
شجاعی، حیدر 1396 نمادشناسی تطبیقی، تهران: شهر پدرام.
صدری، مینا 1392. نگارههای عرفانی: مطالعه تطبیقی معانی عرفانی و نگارگری، تهران: علمی و فرهنگی.
صدرالدین، محمد1360، الشواهد الربوبیه، تصحیح سید جلال الدین آشتیانی، تهران:مرکز نشر دانشگاهی.
ــــــــــــــ .1363، مفاتیح الغیب، تصحیح محمد خواجوی، تهران: مؤسسه مطالعات و تحقیقات فرهنگی.
ــــــــــــــ . 1368، الحکمه المتعالیه فی الاسفار الاربعه، قم: مصطفوی.
صرفی،محمدرضا1386، «نماد پرندگان در مثنوی»، فصلنامه پژوهشهای ادبی، ش18، صص 53-76.
عکاشه، ثروت 1380، نگارگری اسلامی، ترجمه غلامرضا تهامی، تهران: سوره مهر. 
غزّالی، ابوحامد محمد1368 ، احیاء علوم الدین، ترجمه مویدالدین محمد خوارزمی، به کوشش حسین خدیو جم، تهران، شرکت انتشارات علمی و فرهنگی.
فارابی، ابونصر 1375 موسیقی کبیر، ترجمه آذرتاش آذرنوش، تهران: پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی.
فیض، سیدرضا 1393، «تمثیل درخت و پیر و پرنده در نگارههای بهزاد»، گزارش میراث، ش62-63، صص35-45.
قشیری، عبدالکریم 1385، رساله قشیریه، ترجمه ابوعلی حسن عثمانی، تصحیح بدیع الزمان فروزانفر، تهران:انتشارات علمی و فرهنگی.
قیصری، داود ،1363 ، شرح القیصری علی فصوص الحکم، قم:  بیدار. 
کتابی، احمد 1386، «قصه مِریکردن رومیان و چینیان در علم نقاشی و صورتگری مقایسه روایتِ مولوی باروایاتِ غزالی، نظامی، انوری وداعیِ حَسَنی» ، آینه میراث، ش 36 و 37، صص 271-258.
کلینی، محمد یعقوب،1407، الکافی، تصحیح: غفارى على اکبر و آخوندى، محمد، تهران: دار الکتب الاسلامیة.
گلیزاده، پروین وگبانچی، نسرین 1392، «روانکاوی شخصیت ها و نمادها عرفانی مولانا در داستان رومیان و چینیان مثنوی معنوی»، ادبیات عرفانی و اسطوره شناسی، س 9، ش 31، صص 164-179.   
https://dorl.net/dor/20.1001.1.20084420.1392.9.31.8.8
مجلسى، محمدتقى1403، بحار الانوار، بیروت: دار احیاء التراث العربی.
مددپور، محمد 1385،. حکمت انسی و معرفت شناسی هنراسلامی، تهران: سوره مهر.
مرادخانی،علی، نسرین عتیقه چی 1397، «تفسیرنشانهشناختی رنگ از منظر حکمی در نگارگری ایرانی- اسلامی»، رهپویه هنر، ش1، صص21-5.    https://doi.org/10.22034/ra.2019.241813
مرادی، حسن 1390،  هنر در نگاه حکمت متعالیه، زیباشناخت، ش 22، صص 66-51 .
مرزبان، پرویز1391، خلاصه تاریخ هنر، تهران: علمی و فرهنگی. 
مکارم شیرازی، ناصر 1374، تفسیر نمونه ، تهران: دارالکتب الاسلامیه. 
معرفت، شهرت 1392، «تمثیل زنگیان در شعر پارسی» ، فصلنامه زبان و ادبیات فارسی، س 21، ش 75، صص 111-128.
http://dorl.net/dor/20.1001.1.24766925.1392.21.75.6.5
مفضل بن عمر بیتا، توحید المفضّل، تصحیح کاظم مظفر، قم : داوری.
مولوی، جلال الدین محمد1393، مثنوی معنوی، تصحیح رینولد ا.نیکلسون، تصحیح مجدد و مقدمه حسن لاهوتی، تهران: میراث مکتوب.
نصر، سید حسین 1386، معرفت جاودان: مجموعه مقالات آثار دکتر سیدحسین نصر دوره 3 جلدی،  ترجمه سیدرضا ملیح، تهران: مهر نیوشا. 
نصر، سید حسین 1389، هنر و معنویت اسلامی، ترجمه رحیم قاسمیان، تهران: حکمت. 
نظامی، ابومحمد الیاس بن یوسف1380، کلیات حکیم نظامی گنجوی، تهران: آدینه سبز.
نقیب اصفهانی، شادی و ناظری، افسانه 1394، «ریخت شناسی نگاره سماع صوفیان منسوب به بهزاد»، نگارینه هنر اسلامی،س 2، ش 7 و 8، صص 97-107.    https://doi.org/10.22077/nia.2015.654
دوره 7، شماره 4
زمستان 1403
صفحه 67-77

  • تاریخ دریافت 29 خرداد 1403
  • تاریخ بازنگری 20 شهریور 1403
  • تاریخ پذیرش 30 مهر 1403