بررسی زمینه های رویکرد آنتروپومورفیک در نگارگری ایرانی (نوع مقاله: پژوهشی)

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دکتراى تاریخ تطبیقى و تحلیلى هنر اسلامى، پردیس هنرهاى زیبا، دانشگاه تهران، تهران، ایران

2 گروه مطالعات عالی هنر دانشکده هنرهای تجسمی دانشگاه تهران

http://dx.doi.org/10.29252/rahpooyesoore.3.2.29

چکیده

نتروپومورفیسم، یا «انسان گونه‌انگاری» و یا «انساندیسی»، یکی از شاخه های انسان شناسی است، که در خصوص تشخّص  بخشی انسانی به غیر انسان، اعم از دیگر جانداران یا اشیاء بحث می کند. این پژوهش با هدف دست یابی به الگویی ساختارمند در تبیین رویکرد آنتروپومورفیک در نظام زیبایی شناختی نگارگری ایرانی تدوین شده و با بررسی گزیده‌ای از نسخ مصوّر برجای  مانده از تاریخ نگارگری ایران پس از اسلام، به روش تاریخی، توصیفی و تحلیلی، به گردآوری و تحلیل داده ها به روش مطالعات کتابخانه ای و اینترنتی پرداخته و در مجموع با دسته بندی نمودهای آنتروپومورفیک در قالب های گوناگون، به تبیین سازوکارهای آنتروپومورفیستی در نگارگری ایرانی پرداخته و به طرح پرسش: «آنتروپومورفیسم در آثار نگارگری ایرانی با چه زمینه ها و کیفیاتی نمود می‌باید؟» پرداخته است. در راستای پاسخ به این پرسش، و با مطالعه نسخه های متعدد نگارگری و آراء اندیشمندان و نیز مطالعه آثار ادبی و نسخه های خطّی مصوّر ایران پس از اسلام، به این نتیجه منتهی شده که نگارگری ایرانی با بهره مندی از پیشینه اساطیری و نیز دیدگاه شرقی مبتنی بر وحدت انسان و طبیعت با تکیه بر مضامین ادبی و حکمی به عنوان تجلی گاه آنتروپومورفیسم شناخته می شود. پژوهش حاضر، از نوع بنیادی بوده و با بررسی پژوهش های پیشین در حیطه روانشناسی، اسطوره  شناسی، جامعه شناسی مذهبی و تاریخ نگارگری تنظیم شده است. 

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

A study of contexts of Anthropomorphic Approaches in Persian Painting…… Research Paper

نویسندگان [English]

  • Seyyed Mohammad Taheri Ghomi 1
  • Hasan Bolkhari Ghehi 2
1 Ph.D. S tudent in Comparative and Analytical His tory of Islamic Art, University of Tehran, Tehran, Iran.
2 Department of Advanced Studies of Art. College of Fine Arts , University of Tehran
چکیده [English]

Anthropomorphism, refers to the representation of objects as having human form or traits, is one of the branches of anthropology, which deals with the attribution of human characteristics or behavior to a god, animal, or object. Human attribution to objects or inhuman concepts is one of the historical aspirations of mankind and his manifestations of behavior in the history of human cultural life. Finding the features of anthropomorphism in various areas of human life, including the arts, can be considered as one of the significant communication gateways between man and the world around him. The structure of the human mind in a dual (and sometimes contradictory) approach to nature, first as its origin, which, on the one hand, seeks to take advantage of secondary concepts and avoid primary patterns of nature, and, on the other hand, to re-approach nature and establish a different discourse and based on new experiences, has provided complex backgrounds of intellectual structures and human communication practices while facing the world around us. Anthropomorphism, as a methodological tool that is based on psychology, mythology, religious studies and artistic expression, and reflects the mankind's anthropomorphic manifestations while confronting various areas of life, is regarded as one of the communicative and discursive patterns of man and the universe. The process of anthropomorphic communication structure of the phenomena of the universe, in the form of the creation or the discovery of anthropomorphic notions, stems from a kind of human-mindedness in the human intellectual system, and by considering such a mechanism, it discovers the windows of discourse to the outside world. In the meantime, art in various forms places the tools of this discourse in the hands of mankind. This research has been conducted to achieve a structural pattern to explain the anthropomorphic approach in the aesthetic system of Iranian painting, by analyzing the selected samples of the manuscripts depicted in the history of painting of Iran after Islam and in a historical, descriptive and analytical way, the data have been collected and analyzed through library and online research, and in general, by categorizing anthropomorphic manifestations in the form of religious symbols, animal identification, anthropomorphizing objects, and human beings in mythology, this study explains the mechanisms of anthropomorphism in Iranian painting and addresses the following question: “how and through what qualities does anthropomorphism manifest in the works of Iranian painting?” . In order to answer this question, by studying various versions of paintings and opinions of scholars, as well as studying the literary works and manuscripts related to Iran after Islam, it was concluded that Persian painting, by utilizing the mythological background as well as the oriental view based on the unity of man and nature and by relying on literary and wisdom is known as the heart for the manifestation of anthropomorphism. The present study is a fundamental study based on previous studies in the field of psychology, mythology, religious sociology and the history of painting.
Keywords: Anthropomorphism, Iranian Painting, Literature, Religion, Myth, Human

کلیدواژه‌ها [English]

  • Anthropomorphism
  • Iranian painting
  • literature
  • Religion
  • myth
  • human
منابع فارسی
استعلامی، محمد(1382)، درس حافظ: نقد و شرح غزل‌های خواجه شمس‌الدین محمد حافظ، تهران: سخن.
بلخاری قهی، حسن(1394)، نظریه‌ تجلّی(در باب شمایل گریزی هنر اسلامی)، تهران: دفتر نشر فرهنگ اسلامی.
حسینی راد، عبدالمجید(1384)، شاهکارهای نگارگری ایران، تهران: موزه هنرهای معاصر تهران.
دادور، ابوالقاسم و برازنده مهتاب(1392)، هم بودی دین و هنر در ایران باستان، تهران: گستره.
فردوسی، ابوالقاسم(1386)، شاهنامه‌ فردوسی، به کوشش: مهدی قریب، تهران: دوستان.
کورکیان، ان ماری و سیکر، ژ.پ(1377)، باغ‌های خیال، ترجمه: پرویز مرزبان، تهران: فرزان.
گاردنر، هلن(1365)، هنر در گذر زمان، ترجمه: محمدتقی فرامرزی، تهران: آگاه.
گری، بازل(1384)، نقاشی ایرانی، ترجمه: عربعلی شروه، تهران: دنیای نو.
مینوی، مجتبی(1371)، کلیله‌ودمنه(تصحیح و توضیح)، تهران: امیرکبیر.
هورن بای، اِ. اِ س(1391)، فرهنگ واژگان پیشرفته انگلیسی آکسفورد، تهران: هدف نوین.
حقیر، سعید و اسلامی، سید یحیی(1393)، «مفهوم شرق و غرب از دیدگاه معرفت‌شناسی(با توجه به اصول شکل‌دهنده‌ فرهنگ)»، تهران: فصلنامه کیمیای هنر، شماره‌ 11. صص 100-109
سلطان کاشفی، جلال‌الدین(1392)،   «به‌کارگیری      دیدگاه‌های اجتماعی در آثار سلطان محمد نگارگر با استفاده از اصول و قواعد هنر اسلامی»، تهران: فصلنامه نگره، شماره 26، دانشگاه شاهد. صص 5-18.
منابع لاتین
Boyer, Pascal(1996). What Makes Anthropomorphism Natural: Intuitive Ontology and Cultural Representations, the Journal of Royal Anthropological Institute of Great Britain and Ireland, Vol.2, No 1.
Canby, Sheila R. (2014). The Shahnama of Shah Tahmasp, New York: The Metropolitan Museum of Art.
Guthrie, S (1993). Faces in the Clauds: A new theory of religion. New York: Oxford Univ. Press.
Guthrie, Stewart (1980). On a Cognitive Theory of Religion, Current Anthropology, Vol.21, No. 4. The University of Chicago Press.
Huston, Matthew (2012). The 7 lows of magical Thinking: How irrational Belief, keep us Happy, Healthy, and Sane. New York, NY: Hudson Street press.
Williams, Wesley (2002). Aspects of the Creed of Imam Ahmad IBN Hanbal: A study of Anthropomorphism in Early Islamic Discourse, International Journal of Middle East Studies, Vol.34, No.3.